DDA to skrót od „Dorosłe Dzieci Alkoholików”. Oznacza osoby, które wychowały się w rodzinie z problemem alkoholowym i jako dorośli nadal odczuwają skutki tego dzieciństwa: trudność w ufaniu ludziom, potrzebę kontroli, poczucie winy, problemy w związkach. DDD, czyli Dorosłe Dzieci z rodzin Dysfunkcyjnych, opisuje te same mechanizmy u osób, w których domu źródłem problemu była np. przemoc, choroba psychiczna rodzica albo inne uzależnienie. Syndrom DDA nie jest diagnozą medyczną. Z wzorcami wyniesionymi z domu pracuje się w psychoterapii.
Spis treści
DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) to określenie osób, których rodzic lub opiekun nadużywał alkoholu, gdy były dziećmi. Termin pochodzi z amerykańskiego ruchu Adult Children of Alcoholics z przełomu lat 70. i 80. XX wieku. W 1983 roku Janet G. Woititz opisała w książce „Adult Children of Alcoholics” cechy, które często powtarzają się u osób z takich domów. Syndrom DDA to zespół przekonań, emocji i zachowań, które pomagały dziecku przetrwać w nieprzewidywalnym domu, a w dorosłym życiu zaczynają przeszkadzać. Dorosłe dziecko alkoholika nie musi pamiętać przemocy ani awantur. Często wystarczy dzieciństwo, w którym życie całej rodziny kręciło się wokół picia jednego z rodziców i wokół ukrywania tego przed światem.
DDD (Dorosłe Dzieci z rodzin Dysfunkcyjnych) to szersze pojęcie. Rodzina dysfunkcyjna to rodzina, w której dziecko nie dostaje poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności i uwagi. Przyczyną może być uzależnienie rodzica od narkotyków, leków lub hazardu, przemoc, ciężka choroba psychiczna rodzica, zaniedbanie, nieobecność emocjonalna rodzica lub opiekuna albo chłodne i nadmiernie kontrolujące wychowanie. Syndrom DDD i syndrom DDA mają podobne skutki w dorosłym życiu. Różnią się źródłem: przy DDA jest nim alkoholizm rodzica, przy DDD inna dysfunkcja rodziny. Wiele osób odnajduje się w obu opisach, a w terapii pracuje się z tymi samymi mechanizmami. Skrót DDD oznacza też dezynsekcję, dezynfekcję i deratyzację. Ten tekst dotyczy wyłącznie znaczenia psychologicznego.
| DDA | DDD | |
|---|---|---|
| Pełna nazwa | Dorosłe Dzieci Alkoholików | Dorosłe Dzieci z rodzin Dysfunkcyjnych |
| Źródło problemu | alkoholizm rodzica lub opiekuna | przemoc, inne uzależnienia, choroba psychiczna rodzica, zaniedbanie, nieobecność emocjonalna rodzica lub opiekuna, nadmierna kontrola |
| Skutki w dorosłości | trudność z zaufaniem, kontrola, poczucie winy, problemy w związkach | brak zaufania, nieumiejętność nawiązywania trwałych relacji, poczucie winy, potrzeba kontroli |
| Czy to diagnoza | nie | nie |
| Forma pomocy | psychoterapia indywidualna i grupowa, grupy wsparcia | psychoterapia indywidualna i grupowa |
Syndrom DDA nie jest jednostką chorobową. Nie ma go w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5, więc lekarz nie wpisze go jako rozpoznania. DDA to pojęcie psychologiczne i terapeutyczne, które pomaga nazwać doświadczenia z dzieciństwa i ich wpływ na dorosłe życie. Badania nie potwierdzają jednego wspólnego profilu dorosłego dziecka alkoholika. Część osób z takich rodzin funkcjonuje bez większych trudności, u innych pojawiają się lęk, obniżony nastrój, problemy w relacjach albo własne uzależnienie. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu mają wyższe ryzyko uzależnienia niż osoby z populacji ogólnej. Jeśli trudności spełniają kryteria depresji, zaburzeń lękowych albo uzależnienia, diagnozuje się i leczy właśnie te zaburzenia.
Syndrom DDA nie ma listy objawów jak choroba. Psychoterapeuci opisują jednak cechy, które często powtarzają się u osób z rodzin z problemem alkoholowym:
Objawy psychiczne DDA często idą w parze z fizycznymi. Długotrwałe napięcie może dawać bóle głowy i karku, problemy ze snem, dolegliwości żołądkowe i ciągłe zmęczenie. Te objawy fizyczne trzeba skonsultować z lekarzem, bo mogą mieć inne przyczyny.
Sharon Wegscheider-Cruse opisała role, które dzieci przyjmują w rodzinie z problemem alkoholowym. W dzieciństwie każda rola pomaga przetrwać, a w dorosłości często zamienia się w sztywny wzorzec.
Role często się mieszają i zmieniają z wiekiem. To model opisowy, nie test ani diagnoza.
DDA w związku często powtarza wzorce z domu. Dorosłe dziecko alkoholika może wybierać partnerów, którymi trzeba się opiekować, w tym osoby uzależnione. Może też unikać bliskości, bo w dzieciństwie bliskość oznaczała ryzyko zranienia. Częste są lęk przed porzuceniem, zazdrość i potrzeba kontroli albo odwrotnie: rezygnacja z siebie, żeby uniknąć konfliktu. Zwykła kłótnia bywa odbierana jako zagrożenie dla całej relacji. Te wzorce nie przesądzają o losie związku. Można z nimi pracować w terapii indywidualnej albo w terapii par. Gdy partner jest uzależniony, w terapii pojawia się też temat współuzależnienia, czyli życia podporządkowanego uzależnieniu bliskiej osoby.
Nie ma testu, który potwierdza syndrom DDA, bo DDA nie jest diagnozą. Kwestionariusze w internecie pomagają się zastanowić, ale niczego nie rozstrzygają. Zamiast testu odpowiedz sobie na kilka pytań:
Jeśli kilka odpowiedzi brzmi „tak”, porozmawiaj o tym z psychoterapeutą. Pierwsza konsultacja pomaga ustalić, czy potrzebujesz terapii i w jakiej formie.
Terapia DDA to psychoterapia, której celem jest zrozumienie wpływu dzieciństwa na dorosłe życie i zmiana wzorców, które dziś przeszkadzają. Najczęściej ma jedną z trzech form:
W terapii pracuje się nad rozpoznawaniem emocji, stawianiem granic, poczuciem winy i wstydem, relacją z rodzicami (także gdy rodzic nie żyje albo nadal pije) i nowym sposobem budowania bliskości. Jeśli pojawia się własny problem z alkoholem lub innymi substancjami, pierwszeństwo ma leczenie uzależnienia. Więcej o tym, jak wygląda terapia uzależnień, piszę w osobnym tekście.
Na pierwszych spotkaniach nie zaczynamy od dzieciństwa, tylko od tego, co dziś najbardziej przeszkadza: w związku, w pracy albo w kontakcie z rodzicami. Historię z domu poznajemy stopniowo, w tempie, które jest dla pacjenta do uniesienia. Nie zachęcam do konfrontacji z rodzicami ani do zrywania kontaktu. Decyzję o tym, jak ma wyglądać ta relacja, podejmuje pacjent. Jeśli w trakcie terapii okazuje się, że problemem jest też własne picie albo inne uzależnienie, mówię o tym wprost i ustalamy, od czego zacząć.
Czas terapii DDA zależy od celów, nasilenia trudności i formy pracy. Krótsza terapia skupiona na jednym problemie, np. na związku albo na stawianiu granic w pracy, trwa zwykle kilka miesięcy. Terapia, która dotyka głębszych wzorców z dzieciństwa, często trwa rok lub dłużej. Grupowe programy dla DDA w poradniach mają zwykle z góry określoną długość, ustalaną przez ośrodek. Na pierwszych spotkaniach psychoterapeuta i pacjent ustalają cel i formę pracy, a potem regularnie sprawdzają postępy. Pierwsze zmiany często widać w codziennych sytuacjach: łatwiej powiedzieć „nie”, odpoczynek przestaje wywoływać poczucie winy. Terminu zakończenia terapii nie da się uczciwie obiecać z góry.
Umów konsultację, jeśli:
Jeśli masz myśli samobójcze albo jesteś w ostrym kryzysie, nie czekaj na wizytę. Zadzwoń pod 112 albo do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie).
Psychoterapię dla DDA i DDD w Katowicach prowadzę w gabinecie przy ul. Krasińskiego 29 oraz online.
Rozpoznajesz w tym tekście siebie?
Porozmawiajmy, od czego zacząć. Spotkania w Katowicach i online.
Umów konsultację w sprawie DDASyndromu DDA nie „usuwa się” jak choroby. W psychoterapii uczysz się rozpoznawać wzorce wyniesione z domu i zastępować je takimi, które dziś ci służą. Wspomagająco działają grupy wsparcia dla DDA.
Tak. Wiele dorosłych dzieci alkoholików tworzy bliskie, trwałe związki. Trudność polega zwykle na zaufaniu, lęku przed porzuceniem albo nadmiernej opiekuńczości, a nie na braku uczuć. Z tymi trudnościami można pracować w terapii.
Nie ma badań, które pokazują, że osoby DDA zdradzają częściej niż inni. U części osób lęk przed bliskością albo przed odrzuceniem prowadzi do ucieczki z relacji, także w formie zdrady. To mechanizm, który da się omówić i zmienić w terapii, a nie cecha przypisana do DDA.
Osoby DDA często wybierają partnerów, którymi trzeba się opiekować, w tym osoby uzależnione, albo partnerów emocjonalnie niedostępnych. Taki wybór odtwarza znany z domu układ. Psychoterapia pomaga ten schemat zauważyć.
Andrzej Sarad
Psychoterapeuta i Certyfikowany Specjalista Psychoterapii Uzależnień, po studiach z suicydologii i seksuologii klinicznej. Pracuje w Katowicach i online.
Poznaj mnie bliżej →